Hiç kimseye hayır diyemiyor.”

“Her şeye karşı geliyor, sürekli hayır diyor.” İlginçtir; biri fazla “evet”, diğeri fazla “hayır”.

Ama her ikisinin de altında aynı beceri eksikliği yatıyor:

Sağlıklı sınır koyma. “Hayır” demek bir itaatsizlik değil;

psikolojik bütünlüğü koruma becerisidir.

1. Bebeklik Dönemi (1–3 Yaş): İlk “Hayır”

Bu dönemde çocuk “hayır”ı keşfeder. Bu bir meydan okuma değil, ayrışma sürecidir.

Örnek:

•Kaşığı almak istemez.

•Oyuncağı paylaşmaz.

•Üstünü değiştirmek istemez.

Bu “hayır”,“Ben ayrı bir bireyim” demenin ilk adımıdır.

Ebeveynin Sık Hatası:

•“Sus, öyle denmez.”

•“Ben ne diyorsam o.”

•Aşırı sert disiplin. Bu yaklaşım çocuğa şunu öğretir:

Sınır koyarsan sevilmezsin.

Uzman Notu:

Bu yaşta hedef çocuğun “hayır”ını bastırmak değil, ona güvenli sınır içinde deneyimletmektir.

2. Çocukluk Dönemi (4–10 Yaş): Sosyal “Hayır”

Bu dönem kritik.

Çocuk artık akran ilişkilerinde sınır koymayı öğrenir.

Örnek:

•“Oyuncağımı vermek istemiyorum.”

•“Ben bu oyunu oynamak istemiyorum.”

•“Beni itmeni istemiyorum.”

Eğer bu beceri gelişmezse iki uç görülebilir:

•Sürekli boyun eğen çocuk

•Sürekli çatışan çocuk

Ebeveynin Sık Hatası:

•“Ayıp olur, paylaş.”

•“Arkadaşını kırma.”

•Çocuğun rahatsızlığını küçümsemek.Bu mesaj şunu öğretir:

Başkalarının konforu, seninkinden daha önemli.

Uzman Notu:

Çocuğa şu cümle kalıbını öğretin:

“Şu an bunu yapmak istemiyorum.”

Net, sakin ve suçlayıcı olmayan bir dil.

3. Ergenlik: Kimlik “Hayır”ı

Ergenlikte “hayır” artık kimlik inşasının parçasıdır.

Örnek:

•“Ben böyle giyinmek istiyorum.”

•“Bu bölümü istemiyorum.”

•“Arkadaş grubum bu.” Buradaki “hayır” çoğu zaman aileye karşıdır. Ama aslında ergenin kendi kimliğine doğru söylediği bir “evet”tir.

Ebeveynin Sık Hatası:

•Güç savaşına girmek

•“Benim evimde benim kurallarım.”

•Tehdit ya da duygusal baskı

Bu durum ya aşırı itaatkâr ya da kopuk bir ergen yaratabilir.

Uzman Notu:

Sınır koyan ergen riskli değil; sınır koyamayan ergen risklidir.

Peki Sağlıklı “Hayır” Nasıl Öğretilir?

•Evde çocuğun hayırına alan açarak

•Kendi sınırlarınızı modelleyerek

•Zorla değil, açıklayarak

•Suçluluk yüklemeden

•Karşı tarafı düşmanlaştırmadan

Çocuk şunu öğrenir:

Sınır koyabilirim ve hâlâ sevilebilirim.

Hayır diyemeyen çocuk, yarın istemediği bir şeye evet diyebilir.

Sürekli hayır diyen çocuk ise, duyulmadığı için bağırıyor olabilir.

Bizim görevimiz çocuğu susturmak değil; sınırını sağlıklı kurmasına eşlik etmektir.

Bu haftayı burada noktalayalım…

Haftaya yine çocukların dünyasına birlikte bakmak ümidiyle.